انسداد هرمز می‌تواند بدترین بحران انرژی جهان را تشدید کند — و خطر یک اشتباه خطرناک را به همراه داشته باشد

رئیس‌جمهور دونالد ترامپ روز یکشنبه دستور محاصره دریایی تنگه هرمز را صادر کرد که امیدها برای پایان سریع درگیری در خاورمیانه را کاهش داد و تقابل با ایران را که قبلاً بدترین شوک انرژی در تاریخ را ایجاد کرده بود، تشدید کرد.

فرماندهی مرکزی ایالات متحده در بیانیه‌ای اعلام کرد که محاصره از ساعت 10:00 صبح به وقت شرقی روز دوشنبه اجرا می‌شود و کشتی‌های همه کشورها که به بنادر و مناطق ساحلی ایران، از جمله آنهایی که در خلیج عربی و خلیج عمان قرار دارند، وارد یا خارج می‌شوند را هدف قرار می‌دهد.

به گزارش Lloyd's List Intelligence، ترافیک نفتکش‌ها از طریق تنگه، که پس از اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای توسط ترامپ در هفته گذشته شروع به افزایش تدریجی کرده بود، ظرف چند ساعت پس از اعلامیه ترامپ دوباره متوقف شد. حداقل دو کشتی که به نظر می‌رسید به سمت خروج می‌رفتند، بازگشتند.

نفت خام با تلاش سرمایه‌گذاران برای محاسبه فشار بیشتر بر عرضه خلیج فارس افزایش یافت. فیوچرز WTI ایالات متحده برای تحویل ماه مه بیش از 8٪ به 104.40 دلار در هر بشکه افزایش یافت، در حالی که نفت خام برنت بیش از 7٪ به 101.86 دلار افزایش یافت.

دستور ترامپ پس از 21 ساعت مذاکرات آخر هفته بین واشنگتن و تهران صادر شد که بدون توافق در مورد برنامه هسته‌ای ایران، کنترل آبراه و حملات مستمر اسرائیل علیه حزب‌الله حمایت‌شده توسط ایران در لبنان، شکست خورد.

قبل از حملات آغازین توسط ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در 1404/12/09، تقریباً یک پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. از آن زمان این جریان به قطره‌ای کند شده است و زنجیره تامین نفت، کودها، پوشاک و کالاهای صنعتی را مختل کرده است. تحلیلگران هشدار داده‌اند که پاکسازی انباشت عقب‌افتاده حتی پس از حل و فصل ممکن است هفته‌ها طول بکشد.

یک محاصره کامل فشار را بیشتر خواهد کرد. تریتا پارسی، معاون اجرایی موسسه کوئینسی برای دولتمداری مسئول، روز دوشنبه در برنامه "ارتباط چین" CNBC گفت: "خارج کردن نفت بیشتر از بازار - به ویژه تنها نفتی که اکنون از خلیج فارس خارج می‌شود - قیمت نفت را بیشتر بالا می‌برد... [به] حدود 150 دلار در هر بشکه."

بن ایمونز، مدیر مدیریت در Fed Watch Advisors، گفت که علاوه بر نفت خام، قیمت کالاهای پایه برای کود و هلیوم - ورودی‌های حیاتی برای تولید مواد غذایی و تولید نیمه‌هادی - احتمالاً به افزایش ادامه خواهند داد و تورم را که در حال حاضر در حال تسریع است، دامن خواهند زد.

مقامات صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی هفته گذشته اشاره کردند که پیش‌بینی‌های رشد جهانی را کاهش می‌دهند و پیش‌بینی‌های تورم را افزایش می‌دهند و هشدار دادند که بازارهای نوظهور بیشترین آسیب را خواهند دید.

بارکلیز گفت: "زخم‌های اقتصادی ناشی از حملات به تاسیسات انرژی و بنادر در ایران و سایر کشورهای خلیج می‌تواند به حفظ عرضه تحت فشار در آسیای نوظهور ادامه دهد." "باید دید که چقدر سریع استخراج، پالایش و بارگیری نفت و گاز می‌تواند عادی شود."

اختلال یک ماهه در تنگه هرمز هشدارهایی را در مورد کمبود انرژی بدتر از بحران نفتی دهه 1970 ایجاد کرده است، زمانی که تحریم توسط تولیدکنندگان عرب علیه کشورهای همسو با ایالات متحده، قیمت‌های نفت را چهار برابر کرد و باعث سهمیه‌بندی سوخت در اقتصادهای بزرگ شد.

فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی، هفته گذشته این اختلال را بدترین شوک انرژی که جهان تا به حال دیده است - شدیدتر از بحران‌های نفتی دهه 1970 و جنگ اوکراین با هم - خواند.

دانیل یرگین، نایب‌رئیس S&P Global، در مصاحبه با بارونز ماه گذشته گفت: "این یک اختلال تاریخی در نفت جهانی است." "هرگز چیزی در این مقیاس وجود نداشته است. حتی بحران‌های نفتی دهه 1970، جنگ ایران و عراق در دهه 1980، حمله عراق به کویت در 1990 - هیچ یک از اینها به بزرگی این اختلال نزدیک نیستند."

دیوید لوبین، محقق ارشد در Chatham House، گفت که با این حال واکنش قیمت تاکنون محدودتر بوده است و رشد اقتصادی ممکن است انعطاف‌پذیرتر از آنچه ترسیده می‌شود ثابت شود. او اشاره کرد که اقتصاد جهانی نسبت به گذشته کمتر به نفت وابسته است، با مصرف نفت به ازای واحد تولید ناخالص داخلی که اکنون تقریباً 40٪ بشکه نفت نیاز دارد، در مقایسه با یک بشکه کامل در اوایل دهه 1970. لوبین اشاره کرد که باد، خورشیدی و هسته‌ای نیز ترکیب انرژی را به روش‌هایی که پنج دهه پیش وجود نداشت، متنوع کرده‌اند.

او گفت: در صورتی که درگیری بیشتر تشدید شود، "کاملاً ممکن است که تأثیر انرژی این بحران بتواند شروع به ایجاد یک شوک منفی به بزرگی بحران دهه 1970 کند."

محاصره همچنین خطر کشاندن دومین اقتصاد بزرگ جهان به رویارویی را دارد. تحلیلگران می‌گویند چین همچنان بزرگترین خریدار نفت ایران است و از زمان شروع جنگ به دریافت محموله‌ها از طریق تنگه ادامه داده است.

ممنوعیت کلی نفتکش‌های حامل نفت خام ایران تهدید می‌کند که آن عرضه را قطع کند و احتمالاً تنش‌های ایالات متحده با پکن را قبل از سفر برنامه‌ریزی شده ترامپ به چین ماه آینده دوباره شعله‌ور کند. پارسی گفت: "من شک دارم که ترامپ برای آن تشدید آماده باشد" و افزود که "تعجب‌آور نخواهد بود" اگر ترامپ از تهدیدهای قبلی عقب‌نشینی کند.

دولت ترامپ روز دوشنبه همچنین تهدید کرد که تعرفه اضافی 50٪ بر چین اعمال کند اگر پکن تجهیزات دفاعی پیشرفته به تهران تحویل دهد.

پارسی گفت که کشورهایی از جمله هند و پاکستان، که ترتیبات عبور امن با ایران را مذاکره کرده‌اند، نیز ممکن است خود را در میان تیراندازی متقابل بیابند.

برخی از تحلیلگران محاصره را به عنوان اهرم اجباری به جای تشدید نهایی می‌بینند. پارسی گفت: "از آنجایی که هیچ یک از طرفین صراحتاً اعلام نکرده‌اند که مذاکرات از سر گرفته نخواهد شد یا آتش‌بس به پایان رسیده است، همه این اقدامات باید به عنوان تاکتیک‌ها و تهدیدها در چارچوب مذاکرات تلقی شوند."

برایان جاکوبسن، اقتصاددان ارشد در Annex Wealth Management، با احتیاط خوش‌بین بود و پیشنهاد کرد که واشنگتن ممکن است معافیت‌های عبور امن برای کشتی‌های متحد ایجاد کند. اما ایمونز هشدار داد که این استراتژی خطر نزولی جدی به همراه دارد.

او گفت که اقدامی که برای به زانو درآوردن ایران طراحی شده است، به همان سادگی می‌تواند ضدحملات و چرخه تازه‌ای از تشدید نظامی را آغاز کند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران چنین اشاره‌ای داد و روز یکشنبه هشدار داد که هر کشتی نظامی که "به هر بهانه‌ای" به تنگه نزدیک شود، نقض آتش‌بس تلقی خواهد شد. همچنین لحن خود را سخت‌تر کرد و گفت که دشمنان در صورت هرگونه محاسبه اشتباه در یک "گرداب مرگبار" به دام خواهند افتاد.

به گفته چندین کارشناس، محاصره از نظر قانونی نیز بحث‌برانگیز است، زیرا نه ایالات متحده و نه ایران اختیار بستن یا مانع شدن از عبور از هرمز را ندارند.

ایمونز گفت: "طبق قوانین بین‌المللی، به طور خاص قوانین حاکم بر تنگه‌های بین‌المللی، ایالات متحده هیچ اختیار قانونی برای بستن، تعلیق یا مانع شدن از عبور ترانزیت از هرمز ندارد." او افزود که فقط ایران و عمان کشورهای ساحلی هستند و حتی آنها نیز از تعلیق عبور ترانزیت منع شده‌اند.

به گزارش Lloyd's List Intelligence، برای صاحبان کشتی، بازدارنده عملی از عبور از تنگه همچنین شامل قرار گرفتن در معرض تحریم‌های غربی علیه ایران است. پرداخت‌ها به ایران خطر نقض قوانین ایالات متحده و اروپا را دارد و شرکت‌ها ممکن است با مجازات‌های شدید مواجه شوند.