Meer dan twee decennia onderzoek, van cross-sectionele studies tot grote gerandomiseerde trials, blijft naar hetzelfde wijzen: de gezondheid van je tandvlees en de gezondheid van je hart zijn veel meer met elkaar verbonden dan de meeste mensen weten.
Bijna 42% van de Amerikaanse volwassenen boven de 30 heeft een of andere vorm van parodontale aandoening. Velen van hen hebben er geen idee van. Ze voelen geen ernstige pijn. Ze merken misschien een beetje bloed op wanneer ze poetsen. Ze gaan verder. Maar binnenin hun lichaam brandt een langzaam vuur van ontsteking, en dat vuur kan een van de gevaarlijkste ziekten van het land voeden.
Hart- en vaatziekten doden elk jaar meer Amerikanen dan kanker en chronische longziekten samen. Alleen al in 2020 waren bijna 929.000 sterfgevallen in de Verenigde Staten gekoppeld aan atherosclerotische hart- en vaatziekten. De economische kosten bedroegen $407 miljard tussen 2018 en 2019.
Artsen en onderzoekers kijken nu serieus naar tandvleesaandoeningen als een van de bijdragende factoren. Hier is wat de wetenschap zegt, wat het voor jou betekent en wat je nu kunt doen.
Wat parodontale aandoening werkelijk is
Parodontale aandoening is niet alleen slechte adem of gevoelig tandvlees. Het is een chronische ontstekingsinfectie. Het begint wanneer bacteriën in je mond een film op je tanden vormen die tandplak wordt genoemd. Als die tandplak niet wordt verwijderd, verhardt het tot tandsteen en gaan bacteriën dieper.
In het vroege stadium, gingivitis genoemd, worden tandvlees rood en gezwollen. Ze kunnen bloeden wanneer je poetst. Op dit punt is de schade omkeerbaar met goede zorg.
Indien genegeerd, wordt gingivitis parodontitis. De infectie verspreidt zich onder de tandvleeslijn. Het begint het weefsel en bot te vernietigen dat je tanden op hun plaats houdt. Zakken vormen zich rond de tanden. Bacteriën nestelen zich in die zakken. Tanden kunnen los komen te zitten. Ze kunnen uitvallen.
Parodontitis staat op de zesde plaats van meest voorkomende ziekten bij mensen wereldwijd. Het treft naar schatting 740 miljoen mensen wereldwijd. In de Verenigde Staten heeft 7,8% van de volwassenen de ernstige vorm.
Het team van Dental Faith in Nashville biedt parodontale therapie aan als onderdeel van hun preventieve zorg. Het vroegtijdig opsporen en behandelen van tandvleesaandoeningen is een van de belangrijkste stappen die je kunt nemen, niet alleen voor je mond, maar voor je hele lichaam.
Het probleem van hartziekten
Atherosclerotische hart- en vaatziekten, of ASCVD, is een overkoepelende term. Het omvat coronaire hartziekte, hartaanval, beroerte en perifere arteriële ziekte. Al deze aandoeningen omvatten plaque die zich in de loop van de tijd opbouwt in bloedvaten.
Die plaque is niet hetzelfde als tandplak. Arteriële plaque bestaat uit vet, cholesterol, calcium en andere materialen. Naarmate het zich ophoopt, vernauwen slagaders. De bloedstroom vertraagt. Het hart werkt harder. Uiteindelijk kan er een stolsel ontstaan. Een hartaanval of beroerte volgt.
Ongeveer 605.000 nieuwe hartaanvallen vinden elk jaar plaats in de Verenigde Staten. Nog eens 200.000 zijn terugkerende aanvallen bij mensen die er al een hebben gehad. Beroertes zijn verantwoordelijk voor ongeveer 1 op elke 21 sterfgevallen.
Artsen hebben zich lang gericht op de bekende risicofactoren: roken, hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, obesitas en lichamelijke inactiviteit. Deze zijn allemaal reëel. Maar een groeiend aantal bewijzen zegt dat chronische infecties en ontstekingen, inclusief het type dat voortkomt uit tandvleesaandoeningen, ook deel kunnen uitmaken van de vergelijking.
Wat het onderzoek laat zien
De American Heart Association publiceerde een belangrijke wetenschappelijke verklaring over dit onderwerp. De conclusie was duidelijk: er is consistent bewijs van een verband tussen parodontale aandoening en hart- en vaatziekten. Die verklaring is bijgewerkt naarmate nieuw onderzoek is verschenen, en het bewijs is alleen maar sterker geworden.
Meerdere meta-analyses en systematische reviews hebben gevonden dat mensen met parodontale aandoening een hoger risico lopen op hartgebeurtenissen. Een meta-analyse vond dat patiënten met chronische parodontitis een 19% hoger risico hadden op het ontwikkelen van cardiovasculaire gebeurtenissen. Mensen onder de 65 liepen een nog hoger risico, bijna 44% boven het gemiddelde.
Een andere grote analyse waarin zeven cohortstudies werden gecombineerd, vond dat personen met parodontitis ongeveer 34% meer kans hadden op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten vergeleken met mensen zonder tandvleesaandoening.
Een 13-jarige follow-upstudie die in recente jaren is gepubliceerd, vond dat ernstige parodontitis onafhankelijk was gekoppeld aan een hoger percentage coronaire hartziekte, zelfs na het in aanmerking nemen van bestaande cardiovasculaire risicofactoren.
Studies over beroerte vertellen een vergelijkbaar verhaal. Verschillende meta-analyses bevestigen dat parodontale aandoening het risico op beroerte aanzienlijk verhoogt. Voor mensen die al een beroerte hebben gehad, verhoogt tandvleesaandoening ook het risico op het krijgen van nog een.
Naast beroerte en hartaanval is tandvleesaandoening ook in verband gebracht met atriumfibrilleren, hartfalen, perifere arteriële ziekte en hypertensie. Het is ook geassocieerd met type 2 diabetes, obesitas en chronische nierziekte.
Dit betekent niet dat tandvleesaandoening al deze veroorzaakt. Onderzoekers werken nog steeds aan het vaststellen van oorzakelijkheid. Maar de associaties zijn consistent en ze zijn gerepliceerd in tientallen landen en studieontwerpen.
Hoe tandvleesaandoening het hart beïnvloedt: twee hoofdroutes
Onderzoekers hebben twee hoofdwegen voorgesteld waarop parodontale aandoening de cardiovasculaire gezondheid kan beïnvloeden.
Het directe pad: bacteriën in het bloed
Elke keer dat je kauwt, poetst of een tandheelkundige procedure ondergaat, kunnen bacteriën uit geïnfecteerde tandvleeszakken je bloedbaan binnenkomen. Dit wordt bacteriëmie genoemd. Bij gezonde mensen met gezond tandvlees is dit kort en onschadelijk. Maar bij iemand met ernstige parodontale aandoening gebeurt dit herhaaldelijk en zijn de bacteriën gevaarlijker.
Specifieke parodontale bacteriën, met name Porphyromonas gingivalis, zijn gevonden in arteriële plaque bij hartpatiënten. Deze organismen kunnen de cellen binnendringen die bloedvaten bekleden, lokale ontsteking veroorzaken en bijdragen aan de opbouw van plaque in slagaders.
Studies hebben levende parodontale pathogenen geïsoleerd uit atherosclerotische weefselmonsters. In diermodellen is aangetoond dat orale infectie met dezelfde bacteriën atherosclerose bevordert. Het bewijs over meerdere soorten, waaronder knaagdieren, konijnen en varkens, is substantieel.
Het indirecte pad: chronische systemische ontsteking
De tweede route is ontsteking. Parodontale aandoening creëert een constante laaggradige ontstekingstoestand in het lichaam. Het verhoogt circulerende niveaus van CRP, ook wel C-reactief proteïne genoemd, wat een van de meest gebruikte markers van cardiovasculair risico is.
Het verhoogt ook interleukine-1, interleukine-6, interleukine-8 en tumornecrosefactor. Van al deze ontstekingsproteïnen is bekend dat ze geassocieerd zijn met coronaire hartziekte. Ze versnellen het proces van atherosclerose door in te werken op bloedvatwanden, oxidatieve stress te verhogen en normaal lipidemetabolisme te verstoren.
Patiënten met parodontale aandoening vertonen ook verhoogde bloedplaatjesactivatie. Bloedplaatjes spelen een centrale rol bij stolselvorming. Overactieve bloedplaatjes verhogen het risico op het type stolsel dat een hartaanval of beroerte veroorzaakt.
Bovendien is er bewijs van een gedeelde genetische link. Een genetische regio op chromosoom 9p21.3, waarvan bekend is dat het een van de sterkste cardiovasculaire risicoloci is, is ook geassocieerd met parodontale aandoening. Dit suggereert dat sommige mensen een biologische aanleg kunnen dragen voor beide aandoeningen.
Wat er onder de oppervlakte gebeurt: subklinische tekenen
Voordat een hartaanval of beroerte plaatsvindt, gebeurt er al schade op een niveau dat je niet kunt voelen. Onderzoekers hebben ontdekt dat tandvleesaandoening is gekoppeld aan verschillende vroege waarschuwingssignalen van vasculaire ziekte.
Carotis intima-media dikte, of CIMT, is een maat voor hoe dik de wanden van de halsslagaders zijn. Dikkere wanden zijn een vroeg teken van atherosclerose. Studies tonen aan dat mensen met parodontale aandoening aanzienlijk hogere CIMT hebben. Ernstige tandvleesaandoening verhoogt de kans op verdikte CIMT met 70% vergeleken met mensen zonder tandvleesaandoening.
Endotheelfunctie is een andere vroege marker. Het endotheel is de binnenbekleding van bloedvaten. Wanneer het goed werkt, stroomt bloed vrij. Wanneer dat niet zo is, vormen stolsels en blokkades zich gemakkelijker. Een meta-analyse vond significant verminderde endotheelfunctie bij mensen met parodontale aandoening.
Arteriële stijfheid is ook hoger bij mensen met ernstige tandvleesaandoening. Stijve slagaders dwingen het hart harder te werken en zijn geassocieerd met orgaanschade in de loop van de tijd, inclusief schade aan de nieren en hersenen.
Kan het behandelen van tandvleesaandoening het hart helpen?
Dit is waar de wetenschap zich nog ontwikkelt. Het bewijzen dat het behandelen van tandvleesaandoening daadwerkelijk hartaanvallen voorkomt vereist grote, langdurige gerandomiseerde trials. Die kosten jaren en veel geld. De studies die tot nu toe bestaan zijn veelbelovend maar nog niet definitief.
Preventieve zorgmodellen, zoals de BaleDoneen-methode, nemen een breder perspectief door zowel arteriële gezondheid als ontstekingsfactoren te beoordelen, inclusief mondgezondheid. In deze benadering wordt tandvleesaandoening beschouwd als een van de verschillende mogelijke bijdragers aan arteriële ontsteking die het risico op hartaanvallen kan beïnvloeden, hoewel voortgaand onderzoek de sterkte van deze link blijft verduidelijken.
Wat duidelijk is, is dat het behandelen van parodontale aandoening de tussenliggende markers verbetert die het cardiovasculaire risico verhogen. Verschillende gerandomiseerde gecontroleerde trials hebben aangetoond dat scaling en wortelschaven, de belangrijkste niet-chirurgische behandeling voor tandvleesaandoening, CRP-niveaus in het bloed aanzienlijk verlaagt.
Een trial met patiënten met bevestigde coronaire hartziekte vond dat parodontale behandeling CRP, fibrinogeen en witte bloedceltellingen aanzienlijk verlaagde. Dit zijn allemaal markers van systemische ontsteking die bijdragen aan de progressie van hartziekten.
Een grote analyse vond dat parodontale behandeling totaal cholesterol, triglycerideniveaus en HDL-cholesterol verbeterde. Studies hebben ook verbeteringen in bloeddruk gevonden, met name bij patiënten die al hypertensie hadden. Endotheelfunctie verbeterde bij patiënten met hart- en vaatziekten of diabetes na parodontale behandeling.
Een studie die 13.761 volwassenen volgde, vond dat het geschatte 10-jarige cardiovasculaire risico aanzienlijk daalde met verhoogde frequentie van tandenpoetsen. Drie keer of vaker per dag poetsen werd geassocieerd met bijna de helft van het geschatte risico vergeleken met een keer per dag of minder poetsen.
Het bredere plaatje is dit: het behandelen van tandvleesaandoening zal hartmedicatie niet vervangen of bestaande arteriële schade niet omkeren. Maar het vermindert de ontstekingslast die hart- en vaatziekten voedt. Dat is belangrijk.
Wie loopt het hoogste risico?
Sommige mensen lopen een hoger gecombineerd risico van beide aandoeningen. Onderzoek toont aan dat mannen en mensen met ernstige parodontale aandoening het hoogste cardiovasculaire risico lopen door deze associatie.
Je kunt ook een verhoogd risico lopen als je ouder bent dan 65, diabetes hebt, rookt, hoge bloeddruk hebt of een lager inkomen hebt. Armoede is sterk gekoppeld aan zowel tandvleesaandoening als hartziekte. De prevalentie van ernstige parodontitis bereikt 60% bij mensen die onder de federale armoedegrens verdienen.
Mensen die al een hartaanval of beroerte hebben gehad, moeten bijzonder alert zijn. Parodontale aandoening verhoogt het risico op een tweede cardiovasculaire gebeurtenis. Het is niet genoeg om cholesterol en bloeddruk te beheren. Mondgezondheid moet deel uitmaken van het plaatje.
Interessant genoeg zijn kinderen er niet vanaf. Studies van de Cardiovascular Risk in Young Finns Study vonden dat orale infecties in de kindertijd subklinische atherosclerose in de volwassenheid voorspelden. Adolescenten met tandvleesaandoening vertonen hogere ontstekingsmarkers en verhoogde diastolische bloeddruk. Vroege tandheelkundige zorg is belangrijk voor gezondheid van het hart op de lange termijn.
Wat je hieraan zou moeten doen
Laat een volledig parodontaal onderzoek doen
Vraag je tandarts om de diepte van de zakken rond je tanden te controleren. Gezonde zakken meten 1 tot 3 mm. Alles dieper signaleert ziekte. Als je dit onderzoek onlangs niet hebt gehad, vraag er dan met name om.
Sla professionele reinigingen niet over
Poetsen en flossen thuis verwijderen geen verharde tandsteen onder de tandvleeslijn. Professionele reinigingen doen dat wel. Mensen met actieve tandvleesaandoening hebben meestal om de drie tot vier maanden reinigingen nodig, niet slechts twee keer per jaar.
Poets meer en poets beter
Onderzoek koppelt poetsfrequentie direct aan lagere cardiovasculaire risicomarkers. Minimaal twee keer per dag poetsen, bij voorkeur drie keer, met een zachte borstel en de juiste techniek, maakt een meetbaar verschil.
Floss elke dag
De meeste mensen slaan flossen over. Flossen verwijdert bacteriën van tussen tanden die een borstel niet kan bereiken. Het is een van de meest onderschatte gezondheidsgewoonten die je hebt.
Vertel je tandarts over je hartgeschiedenis
Als je bloedverdunners gebruikt, een hartprocedure hebt gehad, een pacemaker hebt of een hartaandoening hebt, moet je tandarts dat weten. Het verandert hoe ze behandeling en anesthesie benaderen.
Vertel je cardioloog over je tandvlees
De meeste cardiologen vragen niet routinematig naar mondgezondheid. Breng het ter sprake. Als je werkt met een specialist in cardiovasculaire preventie en risicovermindering, maakt je tandvleesgezondheid deel uit van je ontstekingsprofiel. Uitgebreide preventieprogramma's kijken steeds meer naar mondgezondheid als een meetbare risicofactor, niet als een voetnoot.
Beheer je gedeelde risicofactoren
Roken beschadigt zowel je tandvlees als je slagaders. Stoppen is het meest effectieve wat een roker kan doen voor beide. Het beheersen van bloedsuiker als je diabetes hebt, bloeddruk in een gezond bereik houden en een dieet met weinig bewerkte voedingsmiddelen eten, verminderen allemaal het risico aan beide kanten.
Wat het onderzoek nog moet bewijzen
De associatie tussen parodontale aandoening en hart- en vaatziekten is goed vastgesteld. Oorzakelijkheid niet. De meeste grote gezondheidsorganisaties, waaronder de American Heart Association, erkennen dat het huidige bewijs niet definitief bewijst dat tandvleesaandoening hartziekte veroorzaakt.
Wat het wel laat zien is dat de twee aandoeningen biologische paden, gemeenschappelijke risicofactoren en een consistent patroon van co-voorkomen delen dat niet kan worden verklaard door alleen toeval of levensstijlfactoren.
Lopend onderzoek met Mendeliaanse randomisatie, dat genetische gegevens gebruikt om causale relaties te testen, heeft enkele verbanden gevonden tussen genetische markers van parodontale aandoening en cardiovasculaire uitkomsten. Maar de resultaten zijn gemengd en er is meer werk nodig.
Grotere, beter gefinancierde klinische trials zijn nu aan de gang om te testen of het behandelen van tandvleesaandoening cardiovasculaire gebeurtenissen direct vermindert. De vroege data zijn bemoedigend. Het volledige plaatje zal jaren duren om volledig te bevestigen.
De essentie
Hartziekte is de belangrijkste doodsoorzaak in de Verenigde Staten. Het is verantwoordelijk voor meer sterfgevallen dan de volgende twee oorzaken samen. Tandvleesaandoening treft bijna de helft van alle Amerikaanse volwassenen. Dit zijn geen geïsoleerde problemen.
De wetenschap maakt een duidelijk punt: je mond is niet gescheiden van je cardiovasculaire systeem. De bacteriën in je tandvleeszakken, de ontsteking die ze genereren en de signalen die ze door je bloedbaan sturen, beïnvloeden allemaal wat er in je hart en slagaders gebeurt.
Je hoeft niet te wachten op het laatste woord van onderzoekers om te handelen. De stappen die je tandvlees beschermen, verminderen ook je cardiovasculaire risico. Bezoek je tandarts. Behandel actieve tandvleesaandoening. Poets en floss. En zorg ervoor dat de mensen die je hartgezondheid beheren, op de hoogte zijn van de toestand van je mond.
Preventie is altijd effectiever dan behandeling. De mond is een goede plek om te beginnen.
